Trong thời đại số hóa, thế hệ Gen Z (sinh từ năm 1997 đến 2012) đang đối mặt với nhiều thách thức về sức khỏe tinh thần, trong đó mất ngủ là một vấn đề ngày càng phổ biến.
Lối sống hiện đại, áp lực xã hội và thói quen sử dụng công nghệ là những yếu tố góp phần gây ra tình trạng này. Bài viết này chúng ta sẽ cùng thảo luận một số nguyên nhân, tác hại và đề xuất các biện pháp khắc phục mất ngủ ở Gen Z.
1. Nguyên nhân dẫn đến mất ngủ ở Gen Z
- Sử dụng thiết bị điện tử quá mức:
Gen Z lớn lên cùng với công nghệ, việc sử dụng các thiết bị công nghệ như điện thoại, máy tính bảng và máy tính,… trước khi ngủ dần trở thành thói quen. Ánh sáng xanh từ các thiết bị này ức chế sản xuất melatonin, hormone điều chỉnh giấc ngủ, dẫn đến khó ngủ và rối loạn giấc ngủ.
Thực tế hiện nay, không chỉ Gen Z mà ngay cả thế hệ Gen Y và Gen Alpha cũng đang có xu hướng sử dụng các thiết bị công nghệ một cách quá mức. Một khảo sát của Vietnamsurvey 2/2013 về mức độ ưa chuộng của một số trang mạng xã hội tại Việt Nam đã chỉ ra rằng Facebook là mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất (93%), Zalo(55%), tiếp đến Twitter (45%), Youtube (27%), ngoài ra, Tiktok cũng dần trở thành một nền tảng đang được mọi người sử dụng rất nhiều.
Hình ảnh mọi người cầm trên tay các thiết bị thông minh lướt mạng xã hội hàng giờ liền không còn là xa lạ đối với chúng ta.
- Áp lực học tập và công việc
Áp lực từ học tập, công việc và kỳ vọng xã hội khiến Gen Z thường xuyên căng thẳng. Căng thẳng kéo dài làm tăng mức cortisol, hormone stress, ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
Gen Z thường sống trong nỗi sợ của sự thất bại, lo lắng về sự thất vọng từ những kỳ vọng của xã hội và gia đình nên không ngừng nỗ lực cố gắng để phát triển bản thân. Điều này mang đến mặt tích cực là chính từ sự kỳ vọng đó giúp ta phấn đấu từng ngày, mặt khác chính điều này cũng khiến các bạn trẻ áp lực vô cùng.
- Thói quen sinh hoạt không lành mạnh
Thức khuya, ăn uống không điều độ, tiêu thụ caffeine và đồ uống có cồn vào buổi tối là những thói quen phổ biến ở Gen Z, góp phần gây ra mất ngủ.
Theo nghiên cứu, giấc ngủ chiếm ít nhất 30% cuộc đời của một con người được thống kê theo thời gian ngủ so với 24 giờ trong ngày. Tuy nhiên, giới trẻ gần đây đang dần hạ thấp số giờ ngủ xuống còn 10-20% vì họ dành nhiều thời gian cho những công việc khác (làm việc, học tập, lướt web, chơi game,…). Đặc biệt là đối với gen Z, thức khuya hầu như không còn xa lạ, thậm chí có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh những bạn trẻ ngồi ở những quán cà phê xuyên đêm để làm bài, làm việc hay thậm chí là đi chơi với bạn bè, người yêu của mình.
- Vấn đề sức khỏe tâm thần
Mất ngủ có thể là triệu chứng của các vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm và rối loạn lo âu xã hội. Ngược lại, mất ngủ kéo dài cũng có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề này
một nghiên cứu được công bố trên Psychiatric News gần đây đã tuyên bố việc sử dụng nhiều nền tảng truyền thông xã hội có liên quan đến việc tăng nguy cơ trầm cảm và lo âu của người sử dụng.
2. Tác hại của mất ngủ đối với Gen Z
- Suy giảm hiệu suất học tập và làm việc
Thiếu ngủ ảnh hưởng đến khả năng tập trung, ghi nhớ và ra quyết định, dẫn đến hiệu suất học tập và làm việc giảm sút. Vấn đề thiếu ngủ kéo dài dẫn đến việc “hay quên” và “hay nhức đầu”, thức khuya không những làm tăng dung lượng thông tin cần ghi nhớ trong ngày mà còn giảm thời gian nghỉ ngơi của bộ não. Ngoài ra, việc thiếu ngủ thường xuyên còn mang đến cho bạn cảm giác uể oải, đau đầu và nhức mỏi, điều này làm tăng khả năng suy giảm trí nhớ.
- Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất
Mất ngủ kéo dài liên quan đến tăng nguy cơ mắc các bệnh như béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch và suy giảm hệ miễn dịch.
- Tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần
Mất ngủ làm tăng nguy cơ phát triển các vấn đề tâm thần như trầm cảm, lo âu và rối loạn tâm trạng.
Một nghiên cứu đến từ Tạp chí Journal of Affective Disorders đã minh chứng việc lạm dụng quá nhiều vào điện thoại di động và các thiết bị điện tử tương tự có thể thúc đẩy cho những vấn đề tâm lý trở nên xấu hơn. Chính vì thế, thói quen thức khuya sử dụng thiết bị điện tử và các trang mạng xã hội khác có thể nói song hành với sự tiện nghi và hiện đại chính là những tác hại đến sức khỏe của chúng ta nếu lạm dụng quá mức.
3. Cách khắc phục mất ngủ ở Gen Z
- Thiết lập thói quen ngủ lành mạnh
Tập thói quen đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày.
Tránh sử dụng thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
Tạo môi trường ngủ yên tĩnh và thoải mái.
Thực hành thiền, yoga hoặc các kỹ thuật thư giãn, tạo thói quen thư giản lành mạnh.
Thường xuyên tập luyện thể dục, thể thao, nâng cao sức khỏe thể chất.
Tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè, gia đình hoặc chuyên gia tâm lý.
Trách tiếp cận với những thông tin tiêu cực từ các nền tảng mạng xã hội.
- Điều chỉnh chế độ ăn uống
Hạn chế tiêu thụ caffeine và đồ uống có cồn, đặc biệt vào buổi tối.
Ăn uống cân đối, tránh ăn quá no hoặc để bụng đói đi ngủ.
Tìm hiểu và sử dụng những dược liệu hỗ trợ cho giấc ngủ, tạo chế độ ăn uống thực phẩm lành mạnh.
- Tham khảo ý kiến chuyên gia
Nếu mất ngủ kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để được tư vấn và điều trị phù hợp.
Mất ngủ là vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của Gen Z trong thời đại hiện đại. Việc nhận thức được nguyên nhân và tác hại của mất ngủ, cùng với việc áp dụng các biện pháp khắc phục phù hợp, sẽ giúp thế hệ trẻ cải thiện giấc ngủ và nâng cao sức thể chất lẫn tinh thần, cải thiện chất lượng cuộc sống.
